Lektor – spotkanie 2

Jak powstała Biblia? Formowanie się Starego Testamentu

Duża część ST opiera się na tradycji, przekazach ustnych. Przekazy te dotyczyły ważniejszych wydarzeń w historii Izraela. Jednym z takich wydarzeń była Pascha i wyjście Izraela z Egiptu. Z niewoli naród wyprowadził Mojżesz, który był potężnym wodzem i przewodnikiem Izraela przez pustynię do Ziemi Obiecanej. Z pomocą Boga dokonywał wielu cudownych rzeczy. Gdy umarł, zaczęto przekazywać w narodzie opowiadania o Mojżeszu, z pokolenia na pokolenie ustnie – gdyż mało kto w tych czasach umiał pisać. Z biegiem lat powtarzane z ust do ust opowiadania o Mojżeszu przyjęto w tradycji izraelskiej, jako przypominanie sobie wydarzenia historycznego, a jednocześnie mówiącego o Bogu, który wybrał sobie lud.

Takich opowiadań, które dotyczyły osób żyjących historycznie i działających w imieniu Boga – Jahwe było wiele. Zaczęto więc zbierać te opowiadania, a jednocześnie pielęgnując ich przetwarzanie, dodawać informacje zasłyszane od innych ludzi. Po wielu wiekach przekonano się, że najlepiej będzie je spisać, aby przetrwały dla następnych pokoleń. W formie spisanej zaczęto te luźne, osobne wydarzenia o ludziach i wydarzeniach zbierać. Następnie dalsi autorzy dopisywali do nich jeszcze jakieś zdania, które czerpali z tradycji ustnej. Dalej – zmieniali, poprawiali, segregowali te opowiadania i układali w całość.

Źródła

Wtedy wyróżniono wśród tekstów pisanych cztery różniące się od siebie źródła spisania, powstania tekstów. Jedni Żydzi, którzy bali się wymawiać imię „Bóg”, używali zastępczo w tekstach pisanych słowo „Jahwe”. Stąd powstało źródło jahwistyczne. Inni Żydzi posługiwali się zastępczym słowem „Elohim” na określenie Boga. Powstała więc tradycja elohistyczna. Jeszcze inni, którzy wywodzili się z rodów kapłańskich, również spisywali opowiadania ustne. Powstała w ten sposób tradycja kapłańska. Jako czwarte źródło pojawiła się tradycja deuteronomiczna.

Redakcja

Z tych czterech tradycji spisanych korzystali dalsi redaktorzy, którzy pewne opowiadania łączyli chronologicznie za sobą w sensowną całość. Pojawiają się więc całe zwarte opowiadania, którzy końcowi redaktorzy ujmują w ramy ksiąg.

Jak można zauważyć, proces kształtowania i powstawania Biblii ST był bardzo powolny i zawiły. Powolny – bo trwał gdzieś od XIII do I wieku przed Chrystusem, a zawiły, gdyż w jego powstanie było zaangażowanych wielu ludzi.

Istniejący zbiór ksiąg ST podzielono na trzy grupy: Księgi historyczne (mówią o historii narodu wybranego przez Boga), Księgi dydaktyczne (w których w szczególny sposób ujawnia się mądrość izraelska wychwalająca Boga za dzieła dokonane w historii oraz za dzieło stworzenia) i Księgi prorockie (wypowiedzi proroków odnośnie dalszych dziejów Izraela, jak również zapowiedzi mesjańskie dotyczące osoby Mesjasza.