Postawy i gesty liturgiczne

Dodane 14 Mar 2009 | W Ceremoniał przez Mariusz

Wygląd zewnętrzny

Wygląd zewnętrzny jest najbardziej rzucającym się w oczy elementem posługi, a przez to jest pierwszym świadectwem składanym wobec zgromadzonych wiernych. Powinien więc na swój sposób podkreślać wielkość dokonujących się tajemnic. Msza św. nie jest wydarzeniem sportowym, rozrywkowym, ani turystycznym. Ma ona inny, poważniejszy charakter. Dlatego domaga się odpowiedniego wyglądu tych, którzy w niej uczestniczą.

O swój wygląd należy zatroszczyć się jeszcze przed wyjściem do kościoła. Najczęstsze braki dotyczą czystości oraz odpowiedniego stroju. Zazwyczaj nie da się tego uzupełnić w zakrystii kościoła, trzeba więc już z domu wyjść odpowiednio przygotowanym.

W wypadku ministrantów należy zwrócić uwagę przede wszystkim na następujące szczegóły:

  • czystość rąk, twarzy, ubrania, butów
  • uczesanie
  • odpowiedni strój (uregulowany w Statucie LSO)
  • odpowiednio ubrana alba albo komża, sutanka i kołnierz (czyste, dobrze ułożone)

Przed wyjściem do ołtarza ministranci powinni wzajemnie zwracać sobie uwagę na pewne nieprawidłowości i w razie potrzeby poprawić przesuniętą na bok komżę lub podwiniętą albę kolegi.

Postawy liturgiczne

Postawa stojąca

Liturgiczna postawa stojąca posiada dwie cechy charakterystyczne:

  • ciało i głowa wyprostowane
  • ręce złożone na wysokości piersi (w niektórych wypadkach ręce mogą być inaczej ułożone, szczególnie ręce kapłana. Nigdy jednak nie są skierowane w dół, lecz w górę, ku Bogu)

Ta zewnętrzna postawa nie może być urzędowa i sztuczna. Powinno ją przenikać odpowiednie nastawienie ducha. Ma wyrażać szacunek i cześć wobec Chrystusa i Jego tajemnic, ma być znakiem gotowości do wykonania zleconych nam zadań. Przyjmujemy tę postawę również wtedy, gdy wykonujemy uroczysty śpiew lub modlitwę (np. hymn, wyznanie wiary).

Szczególne znaczenie ma postawa stojąca w liturgii Eucharystii. W czasie wszystkich modlitw mszalnych, przede wszystkim zaś w czasie Modlitwy eucharystycznej wraz z jej doksologią, kiedy naszą jedność z kapłanem wyrażamy świadomym „Amen”, przyjmujemy postawę stojącą, podobnie jak kapłan, klękając tylko na słowa konsekracji. Taka bowiem postawa najlepiej wyraża kapłański charakter czynności, która jest sprawowana.

Postawa stojąca jest zasadniczą postawą w liturgii. Jest znakiem świadomego uczestnictwa i zaangażowania, a nie biernej tylko obecności.

Postawa siedząca

Postawa taka wyraża skupienie, sprzyja rozważaniu usłyszanego słowa Bożego. Kiedy więc w czasie Mszy św. siadamy, nie znaczy to, że nadeszła „chwila odpoczynku”. Siadamy w tym celu, aby lepiej słuchać, aby więcej zapamiętać, aby doskonalej rozważyć słowo, które Bóg do nas kieruje.

Powinna to być postawa człowieka „zasłuchanego”, ale pozostającego w postawie pełnej szacunku. Trzeba usiąść prosto, nogi oprzeć swobodnie na ziemi, a ręce na kolanach, oddychać spokojnie i równo, nie rozglądać się.

Tej zewnętrznej postawie skupienia i uwagi winno towarzyszyć otwarcie serca i gotowość do przyjęcia nauki. W przypowieści o siewcy Chrystus wyjaśnia, że słuchanie musi się łączyć z odpowiednią postawą w życiu. Od niej bowiem w dużym stopniu zależy los słowa Bożego. Trzeba usłyszane słowo codziennie wprowadzać w czyn, dlatego właściwa postawa słuchająca jest także świadectwem gotowości przyjęcia słowa.

Postawa siedząca może także uświadamiać człowiekowi bliskość Chrystusa, który codziennie ze swymi uczniami zasiadał do stołu. Dziś także zaprasza do swego stołu wszystkich, którzy w Niego wierzą.

Postawa klęcząca

We wspólnej modlitwie liturgicznej przyjmujemy ją często, szczególnie w czasie nabożeństw eucharystycznych.

Jest to przede wszystkim postawa adoracyjna. W ten sposób człowiek pragnie wyrazić swoją małość w obliczu Boga i pragnie wyznać, że Bóg jest Panem i Królem. Przed Chrystusem Zmartwychwstałym zgina się „każde kolano istot niebieskich i ziemskich, i podziemnych” (Flp 2, 10). Postawa klęcząca wyraża się nie tylko zgiętymi kolanami. Istotne znaczenie mają także ręce złożone na piersi, oczy wpatrzone w Najświętszy Sakrament, wyprostowany tułów. Z całej postaci winno bić skupienie i świadomość trwania w obecności Boga.

Postawa klęcząca jest także postawą błagalną oraz wyrazem pokuty. Zewnętrzna postawa jest zawsze tylko wyrazem intencji serca. Właściwe uwielbienie, prośba i żal płyną z wnętrza człowieka. Jednak gesty naszych rąk i postawa całego ciała mają także istotne znaczenie w modlitwie. Należy więc dbać o ich piękno i czytelność.

Najważniejsze gesty liturgiczne

Ukłon

Rozróżnia się dwa rodzaje ukłonów: pochylenie głowy i pochylenie ciała.

  • Pochylenie głowy – Ciało pozostaje wyprostowane, a lekko skłania się tylko głowę. Ręce powinny być złożone.
  • Pochylenie ciała – wykonujemy pokłon głęboko, całym tułowiem, a ręce trzymamy złożone. Ukłon taki kapłan wykonuje w czasie niektórych modlitw mszalnych. Razem z kapłanem wykonujemy go w następujących okolicznościach.

Przyklęknięcie

Przyklęknięcie jest znakiem, który wyraża na zewnątrz wolę i pragnienie człowieka, aby Bogu oddać cześć, aby zbliżając się do Niego przywitać Go lub pożegnać w sposób najbardziej właściwy. Uznajemy, że szczególnie wymownym gestem jest uklęknięcie. Jest ono znakiem uniżenia się człowieka i oddania czci Bogu. Jest nim jednak tylko wtedy, gdy jest wykonane właściwie. Nie każdy gest podobny do przyklęknięcia, a w rzeczywistości ograniczający się do dygnięcia, albo nieokreślonych bliżej ruchów, można nazwać przyklęknięciem.

Przyklękamy tylko przed Najświętszym Sakramentem oraz przed krzyżem od jego adoracji w Wielki Piątek do rozpoczęcia Wigilii Paschalnej.

Przed Najświętszym Sakramentem, zarówno przechowywanym w tabernakulum, jak i wystawionym do publicznej adoracji, klęka się na jedno kolano.

Przyklękając należy pamiętać o następujących uwagach:

  • klęka się zawsze na prawe kolano i nie czyni się przy tym żadnych innych gestów, np. znaku krzyża lub skłonu
  • ciało powinno być wyprostowane
  • nie należy przyklękać w biegu, lecz zatrzymać się zwrócić się w odpowiednim kierunku i dopiero wtedy przyklęknąć
  • gdy przyklękamy parami lub wszyscy ministranci razem, należy to uczynić równo. Przy dużej ilości usługujących ceremoniarz może podać hasło do wspólnego przyklęknięcia

Dodatek parafialny

1. Poza Mszą św.:

  • Oddajemy cześć w stronę tabernakulum, nie ołtarza (poprzez przyklęknięcie na prawe kolano)
  • Jeżeli niesiemy: kielich, ampułki, puszkę to nie przyklękamy tylko robimy głęboki ukłon. Krzyż i świece poza procesją czynią skłon głowy

2. Podczas Mszy św.:

  • Tabernakulum: oddajemy cześć na początku i na końcu Mszy św. (procesja wejścia i zejście)
  • W trakcie trwania Mszy św. nie oddajemy czci tabernakulum tylko ołtarzowi. Czynimy to poprzez głęboki ukłon. Każdorazowo przy przejściu przez środek kościoła
  • Osoby niosące symbole liturgiczne (krzyż, świece, kadzidło, Ewangeliarz) w procesji wejścia nie klękają tylko wykonują skłon głową
  • Ministranci światła przed procesją z Ewangeliarzem schodzą się przed ołtarz na wysokości ołtarza i kłaniają się w stronę ołtarza (głęboki ukłon)
  • Na wezwanie „Pochylcie głowę na błogosławieństwo…” skłaniamy głowę aż do momentu słów „Niech was błogosławi…” (wyłącznie)

Przejście

W liturgii nie biegamy, ani nie chodzimy, tylko kroczymy. Jest w tym kroczeniu powaga i dostojeństwo płynące z wielkości przeżywanych tajemnic. Odnosi się to przede wszystkim do procesji, ale nie tylko. W każdym przejściu w czasie liturgii zachowujemy taką postawę.

Niektórzy radzą chodzić tak, jakbyśmy mieli na głowie książkę. Trzymamy się więc prosto, ręce mamy złożone, nie oglądamy się na boki, nie zostajemy też w tyle, ani nie wpadamy na ministranta idącego przed nami.

Nigdy nie przechodzimy przez kościół w czasie: Ewangelii, Przeistoczenia, doksologii, błogosławieństwa końcowego.

Najczęstsze przejścia w liturgii, to procesje. Idziemy wtedy równo według ustalonego porządku, nie spiesząc się, zachowując poważny nastrój, pamiętając, że procesja jest znakiem naszego pielgrzymowania do Boga.

Ustawienie w procesji może dokonywać się według dwojakiego kryterium: według wykonywanych funkcji lub według wzrostu. Kryteria te możemy stosować zamiennie, zależnie od okoliczności (liczba ministrantów, wielkość zróżnicowania wiekowego, względy estetyczne).

Gesty rąk

Gesty rąk odgrywają w liturgii niezwykle ważną rolę. Przez odpowiednie ułożenie rąk człowiek może lepiej wyrazić radość, uwielbienie, dziękczynienie, prośbę, żal i inne swoje wewnętrzne przeżycia. Poprzez ręce człowiek najczęściej świadczy dobro drugiemu człowiekowi, poprzez gesty rąk pełniej wyraża także swoją wiarę i miłość do Boga.

Wszystkie gesty rąk należy wykonywać w sposób czytelny i poprawny.

Szczególną uwagę należy zwrócić na następujące gesty:

  • ręce złożone do modlitwy (dłonie przylegają do siebie, są skierowane ku górze, prawy palec założony na lewy, ręce przylegają do tułowia). Jeżeli kilku ministrantów stoi lub idzie obok siebie zawsze trzymają ręce w jednakowy sposób ułożone
  • ręce czyniące znak krzyża (lewa ręka spoczywa na piersi, prawa powoli czyni znak krzyża na swoim ciele)
  • ręce uderzające w pierś (lewa ręka spoczywa poniżej piersi, prawa lekko zaciśnięta uderza delikatnie w pierś) np. podczas spowiedzi powszechnej
  • ręce złożone jak ręce do modlitwy podczas przyjmowania Komunii Świętej
  • ręce przekazujące znak pokoju
  • ręce osoby, pełniącej posługę liturgiczną (powinny być prawidłowo ułożone, w każdym wypadku inaczej zależnie od rodzaju wykonywanej czynności; przedmioty liturgiczne trzymamy z szacunkiem i godnością)